13/05/2026

Hantavirus enfeksiyonları, 1 Nisan 2026 tarihinde Arjantin’in Ushuaia limanından hareket ederek Güney Atlantik’te seyreden MV Hondius adlı yolcu gemisinde ortaya çıkan ve 11 Nisan 2026 tarihinde 70 yaşındaki Hollandalı bir erkek yolcunun solunum yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmesiyle dikkat çeken salgın nedeniyle global düzeyde tekrar gündeme gelmiştir. 11 Mayıs tarihi itibarıyla 11 vaka tespit edilmiş; bunların 7’si laboratuvar testleriyle doğrulanmıştır. Şu ana kadar 3 kişinin yaşamını yitirdiği rapor edilmiştir.

Salgının etkeni Arjantin’de endemik olan ve insandan insana bulaşabilen tek Hantavirus türü olarak bilinen Andes hantavirus (ANDV) olarak saptanmıştır. Salgının kontrol altına alınması amacıyla, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ve ilişkili ulusal otoriteler tarafından geniş kapsamlı temaslı takibi ile izolasyon önlemleri uygulanmaktadır. DSÖ, olayın önemine dikkat çekmekle birlikte, şimdilik toplum düzeyinde bulaş ya da pandemi riski bulunmadığını ifade etmiştir. 

Hantavirus

Hantaviruslar, enfekte kemirgenlerle ilişkili ciddi zoonotik patojenler arasında yer almaktadır. Virus, Hantaviridae ailesi ve Bunyavirales takımı içinde yer alır; bu cins içinde 20’den fazla viral tür tanımlanmıştır. Amerika kıtasında Kuzey Amerika’da başlıca etken Sin Nombre virus iken, Güney Amerika’da olguların büyük bölümünden Orthohantavirus andesense sorumludur.

Bulaş

Hantavirus enfeksiyonları, başlıca enfekte kemiricilerin idrarı, dışkısı ve tükürüğü ile kontamine olmuş aerosol partiküllerinin solunması yoluyla bulaşır; doğrudan kemirici teması ve daha nadiren ısırık öyküsü de bildirilmektedir. Bulaş çoğunlukla kemirgenlerin yoğun olduğu kırsal alanlarda, orman, tarla ve çiftlik gibi ortamlarda gerçekleşir; ancak kemirgen istilası bulunan kapalı alanların temizlenmesi gibi gündelik faaliyetler sırasında da enfeksiyon gelişebilir. Özellikle uzun süre kullanılmayan yapıların açılması ve temizlenmesi, fare bulunma olasılığı olan alanlarda yapılan ev temizliği, inşaat ve haşere kontrol işleri ile kamp ve doğa yürüyüşleri riskli maruziyet alanları arasında yer alır. Andes virusta insandan insana bulaşın gösterilmiş olması, özellikle yakın ve uzun süreli temasların bulunduğu ortamlarda dikkatli izlem gerektirmektedir.

Özellikle gündemdeki salgında da olduğu gibi; gemi ortamı, kapalı yaşam alanları, ortak kullanım bölgeleri, uzun süreli yakın temas nedeniyle bulaş riskini artırabilecek özel bir çevresel zemin sunmaktadır. İlk olguda olası kemirgen teması öyküsü araştırılmakta, viral dizileme çalışmaları ise salgın suşunun bölgesel suşlarla ilişkisini değerlendirmektedir. Yeni olguların, özellikle kontrol önlemleri uygulanmadan önce maruziyet yaşamış kişiler arasında ortaya çıkması mümkündür. Bununla birlikte hızlı izolasyon, temaslıların izlenmesi ve gerektiğinde ana karadaki donanımlı sağlık merkezlerine sevk, yayılımın sınırlandırılmasında kritik rol oynamaktadır. Hantavirus enfeksiyonlarında, maruz kalma ile semptomların başlangıcı arasındaki süre bir ile altı hafta arasında değişmekte olup ortalama 14-17 gündür. Kişiden kişiye bulaşma yalnızca tek bir Hantavirus türü, Andes virus için belgelenmiştir.

Semptomlar ve Klinik

Hastalık genellikle baş ağrısı, baş dönmesi, titreme, ateş, miyalji ve gastrointestinal yakınmalarla başlar; ardından ani gelişen solunum sıkıntısı ve hipotansiyon ortaya çıkar. Klinik belirtiler çoğunlukla maruziyetten 1–6 hafta sonra gelişir, ancak bu süre bir haftaya kadar kısalabilir veya sekiz haftaya kadar uzayabilir.

Hantavirus kardiyopulmoner sendromu (HCPS), diğer adıyla Hantavirus pulmoner sendrom (HPS), Orthohantavirus cinsine bağlı Hantavirusların neden olduğu, zoonotik ve ağır seyirli bir viral solunum yolu enfeksiyonudur. HCPS vakalarında mortalite oranı %50'ye ulaşabilmektedir.

Avrupa ve Asya’da görülen Hantaviruslar ise daha çok böbrek ve damar sistemini etkileyen Renal sendromla seyreden hemorajik ateş (HFRS) ile ilişkilidir. Bu bölgelerde insan-insana bulaş bildirilmemiştir.

Dünya’da ve Türkiye’de Durum

Hantavirus enfeksiyonları dünya genelinde görece seyrek görülse de klinik önemi yüksektir. 2025 yılında Amerika kıtasında sekiz ülke 229 olgu ve 59 ölüm bildirmiş; bu durum %25,7’lik bir olgu ölüm oranına karşılık gelmiştir. Avrupa Bölgesi’nde 2023 yılında 1.885 Hantavirus enfeksiyonu bildirimi yapılmış, bu da 2019–2023 döneminde gözlenen en düşük hız olmuştur. Doğu Asya’da, özellikle Çin’de ve Kore Cumhuriyeti’nde HFRS halen yılda binlerce olguya neden olmaktadır. Genel olarak olgu ölüm oranı Asya ve Avrupa’da %1–15, Amerika kıtasında ise %50’ye kadar çıkabilmektedir.

Türkiye açısından bakıldığında, Hantavirusların yaban hayatındaki kemiricilerde varlığı ilk kez 2004 yılında bildirilmiştir. 2009 yılından bugüne ülkemizin çeşitli bölgelerinden HFRS olguları bildirilmektedir. Bu veriler, Hantavirus enfeksiyonlarının ülkemizde görece sınırlı olduğuna işaret etmekle birlikte, özellikle kemirici teması olan meslekler ve kırsal maruziyetlerde klinik farkındalık ve korunma önlemlerinin önemini ortaya koymaktadır.

Korunma

Korunmada temel yaklaşım, kemirici maruziyetini azaltmak ve olası vakalarda erken farkındalık sağlamaktır. Hasta bakımında standart korunma önlemleri uygulanmalı; aerosol veya sıçrama riski olan işlemlerde ek kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Yüksek riskli temaslılarda aktif izlem, gerekli durumlarda karantina uygulaması önerilmekte; düşük riskli temaslılarda ise semptom açısından öz-izlem yeterli kabul edilmektedir. Sağlık çalışanları ve laboratuvar personeli için el hijyeni, uygun ekipman kullanımı ve güvenli örnek yönetimi kritik önemdedir.

Önemli Noktalar

Hantavirus enfeksiyonları için onaylı bir antiviral tedavi veya aşı bulunmamaktadır. Bu nedenle erken tanı, destek tedavisi ve yoğun bakım olanaklarına hızlı erişim yaşamsal önem taşır. Özellikle ileri yaş, eşlik eden hastalıklar ve gecikmiş sağlık başvurusu kötü prognoz ile ilişkilidir. 

Andes virus için sınırlı insan-insana bulaş bildirilmiş olup bu durum daha çok yakın ve uzun süreli temasın bulunduğu hane içi veya topluluk temelli ortamlarda ortaya çıkabilmektedir. Sağlık çalışanları arasında sekonder bulaş nadirdir ancak tamamen dışlanamaz. Bu nedenle olası olguların erken izolasyonu, temaslı takibi, klinik izlem ve uygun sevk süreçleri salgın kontrolünün temelini oluşturur.

Halk sağlığı yanıtının bir diğer temel bileşeni, çevresel risklerin azaltılmasıdır. Kemirgen kontrolü, kontamine alanların güvenli temizliği, kapalı ve havalandırılmayan alanlarda maruziyetin önlenmesi ve çevresel yönetim uygulamaları yayılımı sınırlamada önemlidir. Turizm faaliyetlerinin büyük bölümü düşük riskli olsa da, özellikle kemirgen varlığının olası olduğu alanlarda dikkatli davranılmalı, turistik ve mesleksel maruziyetler açısından farkındalık artırılmalıdır. 

Her ne kadar bir pandemi riski düşük olsa da, Hantavirus bulaşı önemsenmeyecek bir konu değildir. İlişkili uçuşlar, temaslılar ve olası temaslılar yakından takip edilmeli, gerekli olduğunda karantina koşulları uygulanmalıdır. Viruslar, kapalı ortamlar ve matematiksel algoritmalar söz konusu olduğunda, risk hiçbir zaman yadsınamaz. Toplumda panik ortamı oluşturulmaksızın, bilgi ve kanıta dayalı farkındalığın arttırılması ve önlemlerin alınması kritiktir.

Kemirgenle ya da kontamine çıktısıyla teması takiben ateş, kas ağrısı, nefes darlığı, ciddi halsizlik, bulantı, kusma, ishal veya böbrek şikayetleri gelişmesi halinde sağlık otoritelerine derhal başvurulmalı, kişi tıbbi değerlendirme yapılıncaya kadar kendini izole etmelidir.

 

Prof Dr Pınar Yurdakul-Mesutoğlu

Tıbbi Mikrobiyoloji AD Başkanı

Kaynakça